Mutancana'nın İzinde: 15. Yüzyıldan Günümüze Bir Reçetenin Peşinde
Durmuş Güneş · Okuma süresi yaklaşık 1 dakika
Bir yemeğin tarihini bilmeden, o yemeği ne kadar tanıyabiliriz?
Mutancana üzerine yaptığım araştırmada Muhammed bin Mahmud Şirvani'nin 15. yüzyılda Türkçeye tercüme ettiği ve kendi ilavelerini yaptığı Kitabü't Tabih'e yöneldim.
Millet Yazma Eser Kütüphanesi'nde korunan Ali Emiri Müteferrik 143 numaralı yazmanın dijital nüshasını inceleyerek Terkib-i Mutancana başlığına ulaştım.
Osmanlı Türkçesi okuyup yazabiliyor olmam, bu araştırmalarda benim için önemli bir avantaj. Tarihî reçeteleri mümkün olduğunca doğrudan yazma kaynaklardan okumayı tercih ediyorum.
Mutancana reçetesinin yazma eser sayfaları
Araştırmada kullanılan yazma eser görüntüleri. Sayfa numaraları araştırmacının bildirdiği 142 ve 143 olarak gösterilmiştir.


Araştırmada belirtilen kaynak: Muhammed bin Mahmud Şirvani, Kitabü't Tabih, Türkçe tercümesi ve ilaveleri, Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Müteferrik 143. Görsellerin bu nüshaya aidiyeti henüz bağımsız doğrulanmamıştır.
Reçetenin Türkçe harfli aktarımında şöyle deniliyor:
“Bir vukıyye semiz koyun etin suda bişürdükden sonra çıkarub biraz balı yağla karışdırub eti içinde kavuralar...”
Yani yağlı koyun eti önce suda pişiriliyor, ardından bal ve yağ ile kavruluyor.
Devamında Razaki kızıl üzüm, Kaplani kayısı, Kara Arslani erik, soğan, badem veya ceviz ve sirke kullanılıyor.
Reçetenin sonundaki ifade ise oldukça dikkat çekici:
“Ne gayet tatlu ve ne ekşi ola.”
Yemek ne çok tatlı ne de çok ekşi olmalı.
Burada beni düşündüren konu, Şirvani'nin meyveleri belirli çeşit adlarıyla tarif etmesi. Bugün bu ürünlerin hangilerine ulaşabiliyoruz? Kullandığımız meyveler, yemeğin tarihî lezzetini ne kadar karşılıyor?
Genç meslektaşlarıma da bir düşüncemi aktarmak isterim.
Dünya mutfaklarını ve yeni teknikleri öğrenirken kendi mutfak tarihimizin yazılı kaynaklarına da zaman ayırmalıyız.
Bir reçeteyi yorumlamadan önce onu doğru okumayı öğrenmeliyiz.
Benim Mutancana üzerine araştırmam devam ediyor.
D.G
Kaynak: Muhammed bin Mahmud Şirvani, Kitabü't Tabih Türkçe tercümesi ve ilaveleri, Terkib-i Mutancana. Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Müteferrik 143.
© 2026 Durmuş Güneş. Bu yazının tüm hakları saklıdır. İzinsiz çoğaltılması ve yeniden yayımlanması yasaktır. Alıntı ve kullanım izni için yazarla iletişime geçiniz.